CHDC Congo trở thành nơi bùng phát dịch Ebola lớn thứ hai trong lịch sử

Tình hình dịch Ebola tại CHDC Congo đang diễn biến vô cùng nghiêm trọng khi số ca nhiễm gia tăng với tốc độ chưa từng có. Chỉ trong vòng chưa đầy 3 tháng kể từ khi đợt dịch được phát hiện vào giữa tháng 5, quốc gia châu Phi này ghi nhận hơn 3.500 ca nhiễm xác định và hơn 1.500 người tử vong. 

Dữ liệu mới nhất từ Bộ Y tế CHDC Congo và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy đợt bùng phát hiện tại đã chính thức vượt qua thảm họa kéo dài từ năm 2018 đến 2020 tại chính nước này, trở thành đợt dịch Ebola lớn thứ hai từng được ghi nhận trên thế giới, chỉ xếp sau đợt dịch ở khu vực Tây Phi giai đoạn 2014-2016.

Thách thức chồng chất tại tâm dịch

Điểm đáng lo ngại nhất trong làn sóng dịch bệnh lần này nằm ở tốc độ lây nhiễm nhanh phi mã. Đại diện Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc nhận định đây là đợt bùng phát Ebola lây lan nhanh nhất từ trước đến nay và kêu gọi cộng đồng quốc tế phải dành sự chú ý lớn hơn. 

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) châu Phi, số lượng bệnh nhân tử vong trong 3 tháng đầu tiên của đợt dịch này cao gấp 5 lần các đợt bùng phát trước đó ở cùng giai đoạn. Nếu như ở đợt dịch năm 2018 phải mất tới khoảng 235 ngày để chạm mốc 1.000 ca mắc thì ở đợt dịch hiện tại, con số này đạt được chỉ sau khoảng 40 ngày.

Nguyên nhân khiến công tác kiểm soát dịch gặp bế tắc xuất phát từ việc virus gây bệnh thuộc chủng Bundibugyo. Đây là chủng virus Ebola hiếm gặp với tỷ lệ tử vong dao động từ 30% đến 50%, hiện chưa có vaccine hay thuốc đặc trị nào được cấp phép thương mại chính thức. 

Virus này lây truyền sang người qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết hoặc các chất dịch cơ thể của người nhiễm bệnh. Khác với chủng Zaire phổ biến hơn vốn đã có sẵn các công cụ y tế ứng phó, chủng Bundibugyo đặt các nhân viên y tế tuyến đầu vào tình thế vô cùng thụ động và rủi ro.

Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn, khi tâm dịch tập trung tại tỉnh Ituri ở vùng đông bắc CHDC Congo và lan rộng sang các tỉnh lân cận như Bắc Kivu hay Nam Kivu. Đây là những khu vực tồn tại nhiều bất ổn do các cuộc xung đột vũ trang dai dẳng giữa lực lượng chính phủ và hàng chục nhóm phiến quân. 

Xung đột vũ trang cùng việc có hơn 1 triệu người phải di tản khiến lực lượng ứng phó y tế bị hạn chế khả năng tiếp cận cộng đồng. 

Bên cạnh đó, niềm tin vào các phương pháp chữa bệnh truyền thống và sự thiếu tin tưởng vào chính quyền địa phương vẫn còn phổ biến tại nhiều vùng dân cư. Đại diện tổ chức từ thiện Caritas tại thành phố Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri, tiết lộ nhiều bệnh nhân vẫn tìm đến các thầy lang, khiến chuỗi lây nhiễm Ebola liên tục duy trì trong cộng đồng trong khi các nhân viên y tế rơi vào trạng thái kiệt sức và kiệt quệ tâm lý.

Lỗ hổng truy vết và cuộc đua vaccine

Một trong những mắt xích yếu nhất khiến dịch Ebola bùng phát vượt tầm kiểm soát là công tác truy vết tiếp xúc bị đứt gãy. Giám đốc CDC châu Phi cho biết, đối với mỗi ca mắc xác định tại khu vực đô thị, ngành y tế cần truy vết khoảng 40 người tiếp xúc gần, tương ứng với danh sách theo dõi khoảng 135.000 người. 

Tuy nhiên, thực tế lực lượng chức năng mới chỉ xác định được khoảng 18.000 người, tức chưa đầy 15% số lượng cần thiết. Đáng báo động hơn, có tới hơn 80% số ca nhiễm mới được phát hiện ở những người hoàn toàn nằm ngoài danh sách truy vết. 

Đồng thời, khoảng 2/3 số ca tử vong diễn ra ngay tại cộng đồng thay vì ở cơ sở y tế, dẫn đến nguy cơ lây nhiễm tăng vọt qua các nghi thức mai táng không đảm bảo an toàn.

Dù đối mặt với vô vàn trở ngại, các nỗ lực nghiên cứu vaccine và phương pháp điều trị thử nghiệm vẫn được đẩy nhanh hết mức ngay trong quá trình ứng phó. Đại học Oxford (Anh), hợp tác cùng Viện Huyết thanh Ấn Độ, đã phát triển loại vaccine thử nghiệm đầu tiên nhắm vào chủng Bundibugyo và tiến hành tiêm liều đầu cho các tình nguyện viên. 

Cùng lúc đó, nhiều thử nghiệm lâm sàng đối với 2 liệu pháp kháng virus gồm kháng thể đơn dòng MBP134 và Remdesivir cũng đang được triển khai trên hàng chục bệnh nhân tại CHDC Congo. Ngoài ra, Tổ chức Liên minh Vì Đổi mới Sáng tạo Ứng phó Dịch bệnh cũng tài trợ phát triển vaccine mới dựa trên công nghệ tiên tiến nhằm sớm cung cấp cho người dân vùng dịch.

Ở cấp độ quốc tế, sự thay đổi trong chính sách đối ngoại và việc Mỹ rút khỏi WHO đã tạo ra một số rào cản nhất định trong công tác phối hợp tài chính và nhân sự cứu trợ. 

Dù vậy, các cơ quan y tế quốc tế đánh giá nguy cơ dịch bệnh bùng phát rộng sang các châu lục khác vẫn ở mức rất thấp, nhờ hệ thống kiểm dịch biên giới và kiểm soát nhiễm khuẩn hiện đại.

Nguồn: SỨC KHOẺ & ĐỜI SỐNG